Kilka lat specjalizacji i kilkadziesiąt przeprowadzonych postępowań sprawiają, że faktycznie mogę śmiało powiedzieć, że znamy się na sprawach związanych z prowadzeniem procesów o korektę płci metrykalnej. Czy proces o ustalenie płci jest trudnym postępowaniem? Różnie.
Zdarza się, że potrafimy uwinąć się w 4-5 miesięcy z całym postępowaniem, co jest w realiach funkcjonowania polskiego wymiaru osiągnięciem bardzo dobrym. Mieliśmy do czynienia z procesami, które trwały nawet dwa lata. Chociaż w tym drugim przypadku musieliśmy odkręcić nieco zamieszania spowodowanego przez naszego klienta, który chciał sam poprowadzić postępowanie.
Pomyślałem, że warto zebrać pytania i wątpliwości klientów i pokrótce na nie odpowiedzieć:
Czy zmiana płci w Polsce jest legalna?
Tak, zmiana płci w Polsce jest legalna, choć proces ten jest skomplikowany i wymaga postępowania sądowego. Niestety, polskie prawo nie posiada dedykowanej ustawy regulującej kwestię zmiany płci. Dlatego też osoby transpłciowe muszą korzystać z ogólnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego, a konkretniej z art. 189 k.p.c. dotyczącego ustalenia ojcostwa i macierzyństwa.
Ile trzeba mieć lat, żeby zmienić płeć?
W Polsce nie ma ściśle określonego minimalnego wieku, aby rozpocząć proces sądowy o ustalenie płci. Jednakże, aby samodzielnie wszcząć takie postępowanie, osoba musi być pełnoletnia, czyli mieć ukończone 18 lat. Jeśli osoba, która chce zmienić płeć, nie ukończyła jeszcze 18 lat, sprawa jest bardziej skomplikowana. Zazwyczaj konieczna jest zgoda rodziców lub opiekunów prawnych. W niektórych przypadkach sąd może zezwolić na przeprowadzenie takiej zmiany, jeśli uzna, że jest to w najlepszym interesie dziecka.
Ile wynosi opłata sądowa w postępowaniu o ustalenie płci?
Różnie, zależy od praktyki danego sądu. Niektóre sądy stoją na stanowisku, że opłata powinna wynosić 600 zł, inne, że 30 zł. To czy chcemy próbować przekonać sąd o niższej wysokości opłaty, ma wpływ na długość postępowania. Jeżeli chcesz mieć sprawę rozpoznaną w miarę szybko – opłata wynosi 600 zł.
Czy są jakieś dodatkowe koszty postępowania?
Tak. Opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Jeżeli chcesz współpracować z nami, również ustalimy wcześniej nasze wynagrodzenie za prowadzenie sprawy od początku do końca. Do tego dochodzi koszt opinii biegłego – średnio 500 zł – 1000 zł.
Czy musi w procesie o ustalenie płci występować biegły?
Temat na doktorat. Sąd Apelacyjny w Łodzi stwierdził niedawno, że niekoniecznie. Ja się w pełni zgadzam z tym stanowiskiem. Biegły powinien występować w sytuacji, gdy istnieją jakieś wątpliwości. Jeżeli pacjent przedstawi rzetelne zaświadczenie o stanie zdrowia i stwierdzeniu zaburzeń identyfikacji płci (ICD 10 -6.4), wówczas może obejść się bez takiej opinii. Często jednak sądy mimo wszystko chcą mieć opinię.
Zmiana płci, kwestie prawne. Czy opinia biegłego jest zawsze korzystna?
Nie. Jednak miałem kiedyś do czynienia z sytuacją, że pomimo negatywnej opinii biegłego sąd ustalił płeć mojego klienta.
Czy można przegrać proces o ustalenie płci?
Można. Sąd może oddalić powództwo, może odrzucić i zwrócić pozew albo umorzyć postępowanie. Niestety z wszystkimi tymi sytuacjami miałem do czynienia w przypadku gdy klient sam próbował prowadzić swoje postępowanie. Najgorzej jest z oddaleniem powództwa, bo wtedy musimy tłumaczyć się z groźnego skutku w postaci tzw. powagi rzeczy osądzonej (zasady, na podstawie której sąd nie powinien dwukrotnie prowadzić postępowania o to samo).
Jaki wpływ na proces o ustalenie ma leczenie hormonalne?
Dobrze jeżeli osoba wnosząca o ustalenie płci podlega leczeniu hormonalnemu, jednak nie jest to najważniejsza kwestia.
Czy mogę wykonać operację przed wyrokiem o ustaleniu płci?
Zgodnie z polskim prawem, lekarz nie powinien takiej operacji wykonać. Są też zalecenia Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego mówiące o tym, że operacja powinna być jednym z ostatnich kroków procedurze korekty płci. Są jednak dość liczne sytuacje, że klienci trafiają do sądu już po zabiegach chirurgicznych.
Czy rodzice zawsze są tylko „figurantami” w procesie o ustalenie płci?
O co “pozywa się” rodziców przy zmianie płci? Z reguły rodzice nie uczestniczą aktywnie w całym postępowaniu. Jednak mają status strony i mogą w pełni z tego korzystać. Mogą składać zarzuty do opinii biegłego, zażalenia i apelacje. Nie są to sytuacje częste, ale się zdarzają.
Co jeżeli nie żyje jeden rodzic lub oboje rodziców nie żyją?
Z reguły wystarczające jest wówczas ustanowienie kuratora dla osoby zmarłej. Lepiej od razu w pozwie wskazać potencjalnego kuratora, bo znacznie skraca to cały proces.
Czy od razu po wyroku mogę zmienić imię, nazwisko, PESEL?
Nie. Trzeba poczekać kilka tygodni na uprawomocnienie wyroku i przesłanie go przez sąd do urzędu stanu cywilnego.
Zmiana dokumentów po ustaleniu płci w Polsce
Czy w Polsce można zmienić płeć w dokumentach? Tak, po uzyskaniu prawomocnego wyroku sądu ustalającego zmianę płci, konieczne jest dokonanie szeregu zmian w dokumentach. Wyrok ten jest podstawą do wprowadzenia zmian w aktach stanu cywilnego, a także w innych dokumentach tożsamości.
Czy to wszystko, co muszę wiedzieć?
Nie. Niuansów jest całkiem sporo. Przyznam, że widziałem też wzory pozwów o ustalenie płci na stronach internetowych i uważam, że samodzielnie prowadząc proces, można wyrządzić sobie więcej szkody niż pożytku. Są oczywiście przypadki skutecznego samodzielnego przeprowadzenia postępowania. Jednak profesjonalizacja procesu sądowego wymaga spełnienia wielu wymogów formalnych, czy praktyk znanych z doświadczenia przy prowadzeniu procesów.
Jeżeli masz również inne wątpliwości dotyczące procesu o ustalenie płci osoby transseksualnej, po prostu zapytaj. Zobacz też pokrewne wpisy, które mogą Cię zainteresować: