Jak zmienić opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej i dlaczego w ogóle ktoś miałby o to wnioskować? Życie z osobą ubezwłasnowolnioną to nieustanny bieg z przeszkodami, w którym dotychczasowy opiekun z powodu wieku, choroby lub bezsilności może po prostu stracić kontrolę nad sytuacją. Kiedy chory zaczyna znikać z domu, uciekać w nałogi czy stwarzać zagrożenie dla samego siebie, w rodzinie rodzi się dramatyczne pytanie: czy lekarstwem na kryzys jest zmiana osoby decyzyjnej, czy może zaawansowany stan zdrowia wymaga już twardej interwencji instytucjonalnej? Zanim machina sądowa ruszy z kopyta, warto wiedzieć, jak skutecznie i zgodnie z prawem przeprowadzić zmianę na tym stanowisku oraz co zrobić, gdy system stawia opór. Spis treści
- Jak zmienić opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej?
- Umieszczenie w DPS bez zgody a zmiana opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej – zderzenie racji
- Zmiana opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej. Analiza postanowienia sygn. akt III RNs 161/18
- Jak formalnie przebiega zmiana opiekuna prawnego?
Jak zmienić opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej?
Pełnienie funkcji opiekuna prawnego nad osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie to nie jest zwykły, urzędowy wpis do akt – to gigantyczne zobowiązanie, które potrafi fizycznie i psychicznie wykończyć nawet najbardziej oddanego człowieka. Przepisy nakładają obowiązek dbania o dobro podopiecznego, jego majątek oraz bieżące potrzeby życiowe. Co jednak zrobić, gdy ubezwłasnowolnienie osoby chorej nie idzie w parze z jej chęcią do jakiejkolwiek współpracy? Jeśli podopieczny cierpi na poważne sprzężenie chorobowe – na przykład niepełnosprawność umysłową oraz głęboki zespół zależności alkoholowej – codzienna kontrola staje się fikcją.
Wielu opiekunów po latach samotnej walki dochodzi do ściany. Toksyczne nawyki, agresja, notoryczne ucieczki z domu, nocowanie w pustostanach czy stwarzanie bezpośredniego zagrożenia w ruchu drogowym sprawiają, że domowe metody zawodzą. W takich momentach w głowach członków rodziny rodzi się pytanie: jak zmienić opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej, skoro dotychczasowy ewidentnie nie daje sobie rady? Trzeba jednak pamiętać, że zmiana człowieka na stanowisku decyzyjnym nie zawsze jest magicznym lekiem na postępującą chorobę i destrukcyjne zachowania podopiecznego.
Umieszczenie w DPS bez zgody a zmiana opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej – zderzenie racji
Kiedy sytuacja staje się krytyczna, najczęściej uruchamiana jest procedura z art. 38 i 39 Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Przepisy te pozwalają na umieszczenie osoby z zaburzeniami w domu pomocy społecznej bez jej zgody, jeśli nie jest ona w stanie samodzielnie egzystować, a brak profesjonalnej opieki zagraża jej życiu. W tym miejscu bardzo często dochodzi do ostrego konfliktu w sądzie. Z jednej strony mamy wycieńczonego opiekuna, który domaga się pomocy instytucjonalnej, a z drugiej – kuratora reprezentującego interesy ubezwłasnowolnionego, który twierdzi, że przymusowe zamknięcie w placówce to zbyt drastyczny krok.
Kuratorzy procesowi w ramach obrony wolności uczestnika nierzadko podnoszą argument, że remedium na problemy powinna być po prostu zmiana opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej. Ich zdaniem świeża krew, większa stanowczość lub lepsza sprawność fizyczna nowego reprezentanta mogłyby zdyscyplinować chorego i uchronić go przed pobytem w DPS. Sądy stają wtedy przed niezwykle trudnym dylematem: ważyć wolność osobistą człowieka na szali z jego biologicznym przetrwaniem.
Zmiana opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej. Analiza postanowienia sygn. akt III RNs 161/18
Doskonałym, wręcz podręcznikowym przykładem takiego systemowego klinczu jest sprawa rozpatrywana przez Sąd Rejonowy w Brodnicy (postanowienie z dnia 15 lipca 2019 r., sygn. akt III RNs 161/18). Sprawa dotyczyła mężczyzny ubezwłasnowolnionego całkowicie w 1998 roku z powodu umiarkowanego upośledzenia umysłowego i charakteropatii. Jego wieloletni opiekun, z uwagi na własne podupadające zdrowie, złożył wniosek o umieszczenie podopiecznego w DPS bez jego zgody. Mężczyzna uciekał z domu, pił dniami i nocami, zaniedbywał higienę, a policja regularnie zgarniała go z szosy do izby wytrzeźwień. Doszło nawet do tego, że okoliczni mieszkańcy perfidnie go upijali, by kręcić z jego udziałem prześmiewcze filmiki.
Kurator reprezentujący ubezwłasnowolnionego wniósł o oddalenie wniosku, forsując tezę, że winę ponosi opiekun i to zmiana opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej uzdrowi sytuację. Co zrobił sąd? Podszedł do tematu z chłodną, genialną wręcz pragmatyką:
- Uruchomienie procedury równoległej. Sąd co prawda wszczął z urzędu sprawę o zmianę opiekuna (pod sygnaturą III R Ns 20/19), ale jednocześnie uznał, że nie wpływa to na konieczność natychmiastowego zabezpieczenia życia mężczyzny.
- Priorytet dla bezpieczeństwa medycznego. Biegli lekarze jednoznacznie stwierdzili u badanego zaawansowany zespół zależności alkoholowej (ZZA), bezkrytycyzm i całkowity brak zdolności do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Sąd uznał, że nowy opiekun – choćby miał złote serce i mnóstwo energii – nie zmieni faktu, że chory potrzebuje specjalistycznej, całodobowej terapii i opieki, której w warunkach domowych po prostu nie da się zorganizować.
- Elastyczność decyzji. Sąd podjął decyzję o umieszczeniu ubezwłasnowolnionego w DPS dla osób przewlekle psychicznie chorych bez jego zgody. W uzasadnieniu zaznaczył jednak, że jeśli nowo powołany w przyszłości opiekun zapewni podopiecznemu odpowiednią pomoc domową i terapeutyczną, nic nie stoi na przeszkodzie, by złożył wniosek o uchylenie tego umieszczenia.
Jak formalnie przebiega zmiana opiekuna prawnego?
Jeśli w Twoim przypadku modyfikacja sposobu sprawowania pieczy jest w pełni uzasadniona i celowa, cała procedura musi przejść przez ten sam sąd opiekuńczy, który wydał pierwotny wyrok.
Jeżeli zastanawiasz się, jak złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie lub jak zmodyfikować jego skutki, pamiętaj o kilku krokach formalnych. Wniosek o zwolnienie dotychczasowego opiekuna i powołanie nowego może złożyć sam opiekun (np. motywując to chorobą lub podeszłym wiekiem), członkowie najbliższej rodziny, a także prokurator lub organizacje społeczne.
Sąd w toku postępowania bada przede wszystkim, czy dotychczasowy opiekun nienależycie wykonuje swoje obowiązki, czy zaszły przeszkody faktyczne (np. wyjazd za granicę, utrata zdrowia) oraz czy kandydat na nowego opiekuna daje pełną gwarancję prawidłowego dbania o interesy chorego. Warto dokładnie przeanalizować, jak przebiega rozprawa o ubezwłasnowolnienie oraz procedury pokrewne, ponieważ sąd zawsze stawia na pierwszym miejscu dobrostan osoby niesamodzielnej, a nie osobiste animozje wewnątrz rodziny.
Skomplikowane procedury opiekuńcze to nasza wąska specjalizacja, w której od lat skutecznie pomagamy rodzinom odzyskać kontrolę nad trudną codziennością. Jeśli czujesz, że dotychczasowa opieka nad Twoim bliskim stała się fikcją, a system rzuca Ci kłody pod nogi, odezwij się do nas, a wspólnie zobaczymy, co da się zrobić.