Stosunkowo niedawno znacząco zmieniły się uprawnienia pacjentów w postępowaniu w sprawie odpowiedzialności zawodowej medyków. Nowelizacja ustawy o izbach lekarskich wzmocniła rolę pacjenta w postępowaniu dyscyplinarnym i nieco zmieniła postępowanie dyscyplinarne lekarzy.
W wyniku zmiany przepisów pacjent może mieć już status strony w toczącym się postępowaniu z tytułu odpowiedzialności zawodowej. Chciałbym Ci wyjaśnić podstawowe procedury i prawa pacjentów w toku takiego postępowania.
Co to jest odpowiedzialność zawodowa lekarzy?
Odpowiedzialność zawodowa lekarzy jest nieodłącznym elementem ich codziennej praktyki. Związana z etyką medyczną i prawem, stanowi kluczowy aspekt pracy medyków. Odpowiedzialność zawodowa lekarzy jest nie tylko kwestią prawną, ale także etyczną. Współpraca z organami regulacyjnymi i świadomość standardów medycznych są kluczowe dla utrzymania wysokiej jakości opieki zdrowotnej.
Postępowanie dyscyplinarne w świetle odpowiedzialności zawodowej
W przypadku naruszeń obowiązków zawodowych lekarze mogą być poddani postępowaniu dyscyplinarnemu. To proces mający na celu ocenę działań lekarza pod kątem zgodności z etyki i standardów medycznych.
Odpowiedzialność zawodowa lekarza za standardy opieki zdrowotnej
Nadrzędnym obowiązkiem lekarzy jest dostarczanie opieki zdrowotnej zgodnie z ustalonymi normami. Odpowiedzialność zawodowa lekarza w tym zakresie obejmuje przestrzeganie zasad świadomej zgody pacjenta oraz minimalizowanie ryzyka błędów medycznych.
Gdzie zgłosić skargę na lekarza?
W przypadku podejrzeń o nieprawidłowości czy niewłaściwe postępowanie lekarza istnieje możliwość złożenia skargi. Skargę można złożyć w odpowiednich organach regulacyjnych, które przeprowadzą dochodzenie w celu wyjaśnienia sytuacji. Więcej dowiedz się o ich w dalszej części tekstu.
Postępowanie dyscyplinarne. Podstawowe zasady
Postępowanie dyscyplinarne lekarzy przeprowadzają przede wszystkim sądy lekarskie. W pierwszej instancji orzeka okręgowy sąd lekarski, natomiast w instancji odwoławczej Naczelny Sąd Lekarski.
Stronami w postępowaniu są pokrzywdzony, lekarz którego dotyczy postępowanie lub obwiniony oraz rzecznik odpowiedzialności zawodowej. W toku postępowania, zarówno lekarz jak i pacjent, mogą korzystać z pomocy pełnomocnika (obrońcy), którym może być radca prawny, adwokat lub inny lekarz.
Całe postępowanie podzielone jest natomiast na etapy:
- czynności sprawdzające;
- etap postępowania wyjaśniającego;
- postępowanie przed sądem lekarskim;
- faza postępowania wykonawczego.
Najważniejszymi etapami, z punktu widzenia ustalenia odpowiedzialności zawodowej, są postępowanie wyjaśniające oraz postępowanie przed sądem lekarskim.
Jak przebiega postępowanie dyscyplinarne lekarza?
W trakcie czynności sprawdzających osoba składająca skargę może zostać przesłuchana w charakterze świadka. Celem postępowania wyjaśniającego w postępowaniu jest przede wszystkim ustalenie najważniejszych okoliczności sprawy, sprawdzenie, czy doszło przewinienia zawodowego oraz ustalenie ewentualnego obwinionego.
Obwinionym jest lekarz, wobec którego rzecznik odpowiedzialności zawodowej wydał postanowienie o przedstawieniu zarzutów lub przeciwko któremu skierował do sądu lekarskiego wniosek o ukaranie. Nie zawsze zatem lekarz uzyska w trakcie postępowania status obwinionego.
Wniosek o ukaranie jest warunkiem wszczęcia postępowania przed sądem lekarskim i można go porównać do aktu oskarżenia w postępowaniu karnym.
Sam wniosek powinien zawierać elementy formalne wyszczególnione w ustawie. O skierowaniu wniosku do właściwego sądu lekarskiego rzecznik odpowiedzialności zawodowej zawiadamia pokrzywdzonego, obwinionego lekarza i właściwą okręgową radę lekarską.
Odpowiedzialność zawodowa lekarza a przewinienie dyscyplinarne
W tym momencie chciałbym Ci wyjaśnić, za co konkretniej może odpowiadać lekarz. Odpowiedzialność może wynikać z naruszenia zasad etyki lekarskiej. Aktualnie zbiór zasad etycznych obowiązujących lekarzy został opisany w Kodeksie Etyki Lekarskiej. Znaczenie mają także uchwały samorządu lekarskiego traktujące o zasadach wykonywania zawodu.
Drugim ważnym źródłem odpowiedzialności zawodowej może być naruszenie przepisów regulujących wykonywanie zawodu lekarza. Głównym dokumentem zawierającym te zasady jest ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
Ważna z punktu widzenia odpowiedzialności jest także ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Lekarz może odpowiadać np. za naruszenie prawa pacjenta do poszanowania godności i intymności (obecność wielu osób w trakcie badania ginekologicznego)
Naczelnym obowiązkiem lekarza jest zatem udzielanie pomocy zgodnie z zasadami sztuki medycznej, z należytą starannością oraz dostępnymi metodami. Inne obowiązki ustawowe lekarza to przestrzeganie praw pacjentów oraz rzetelne prowadzenie dokumentacji medycznej.
Lekarz może zatem odpowiadać dyscyplinarnie za naruszenie prawa pacjenta do informacji, zachowania w tajemnicy informacji o stanie zdrowia czy np. wyrażenia zgody na leczenie.
Katalog obowiązków lekarza jest szerszy i w innym wpisie wyjaśnię bardziej szczegółowo konkretne przypadki odpowiedzialności za naruszenie przepisów prawa i zasad etyki zawodowej. Kiedyś zdarz
Postępowanie dyscyplinarne lekarzy i katalog kar dyscyplinarnych
Postępowanie przed sądem dyscyplinarnym odbywa się na jawnej rozprawie. Jawność rozprawy może jednak zostać wyłączona np. ze względu na ważny interes prywatny.
Co ważne, na rozprawie może być obecny pokrzywdzony pacjent. Pacjentowi jako stronie przysługuje prawo zgłaszania wniosków dowodowych, czyli np. o przesłuchanie świadków, dopuszczenie dowodów z dokumentów czy przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego.
Sąd lekarski może orzekać następujące kary:
- upomnienie;
- nagana;
- kara pieniężna;
- zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w jednostkach organizacyjnych ochrony zdrowia na okres od roku do pięciu lat;
- ograniczenie zakresu czynności w wykonywaniu zawodu lekarza na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat;
- zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres od roku do pięciu lat;
- pozbawienie prawa wykonywania zawodu.
W przypadku braku stwierdzenia przez sąd popełnienia przewinienia, sąd lekarski uniewinnia obwinionego. W niektórych przypadkach postępowanie podlega umorzeniu. Stronom (lekarzowi, pacjentowi, rzecznikowi odpowiedzialności zawodowej) przysługuje prawo złożenia w terminie 14 dni odwołania do Naczelnego Sądu Lekarskiego.
Naczelny Sąd Lekarski może orzeczenie utrzymać w mocy, uchylić albo zmienić.
Z kolei od orzeczenia Naczelnego Sądu Lekarskiego przysługuje w terminie 2 miesięcy kasacja do Sądu Najwyższego. Oprócz stron kasację wnieść może ponadto Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej i Minister Zdrowia.
Orzeczenie Sądu Najwyższego definitywnie kończy postępowanie dyscyplinarne lekarzy. Według ustawy kasacja powinna zostać sporządzona i podpisana przez radcę prawnego lub adwokata.
Efekt postępowania dyscyplinarnego
Chciałbym jeszcze zwrócić Twoją uwagę na jedną rzecz. Mianowice, w trakcie postępowania wyjaśniającego lub w trakcie postępowania przed sądem lekarskim może zostać przeprowadzona mediacja. Postępowanie mediacyjne przeprowadzane jest pomiędzy obwinionym a pokrzywdzonym i może doprowadzić przykładowo do przeproszenia pokrzywdzonego (zakładając, że doszło do naruszenia jego praw).
Czasami może to załagodzić spór pomiędzy pacjentem a lekarzem. Niestety bardzo rzadko dochodzi do takiego pojednania stron.
Same cele postępowania można rozpatrywać różnie. Pacjent może niekiedy chcieć tylko wyjaśnić sprawę i ustalić, czy leczenie było przeprowadzone prawidłowo. W takim postępowaniu nie można natomiast żądać odszkodowania czy zadośćuczynienia. Tym postępowanie dyscyplinarne różni się od postępowania przed sądem cywilnym czy wojewódzką komisją do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych.
Pacjent może wstępnie uzyskać informację, czy wszczynanie (niekiedy kosztownego) postępowania cywilnego jest uzasadnione. W toku postępowania dyscyplinarnego sąd może zasięgnąć opinii biegłego, która wyjaśni pacjentowi, czy warto kierować sprawę dalej. Postępowanie dyscyplinarne lekarzy charakteryzuje się jednak tym, że niezbyt często taka opinia jest faktycznie przeprowadzana (w przeciwieństwie do postępowania cywilnego czy karnego).
Na wysokość ewentualnego zadośćuczynienia może mieć także wpływ postawa obwinionego w trakcie postępowania dyscyplinarnego. Nie zawsze zatem interesem pokrzywdzonego będzie skierowanie sprawy do tego typu postępowania. Czasami z punktu widzenia pacjenta warto rozważyć tę drogę dochodzenia naruszonych praw.
Naszą specjalizacją jest prawo medyczne. Zachęcamy do sprawdzenia: